Menu Content/Inhalt
Strona główna arrow Prawo pracy arrow Mobbing: szkodliwe zjawisko w środowisku pracy
Mobbing: szkodliwe zjawisko w środowisku pracy Drukuj Email
Autor: Ireneusz Ślęzak   
Mobbing jest pojęciem, które już w połowie ubiegłego stulecia było stosowane przez naukowców dla opisywania agresywnych zachowań dzikich zwierząt w stosunku do jednego osobnika. Samo określenie "mobbing" pochodzi od angielskojęzycznego słowa "mob" - tłum, motłoch, napadać na kogoś, nachodzić, nagabywać, atakować.

W nowym znaczeniu, z początkiem lat osiemdziesiątych XX wieku użył go szwedzki lekarz i psycholog Heinz Leymann, od wielu lat zajmujący się problemem przemocy psychicznej w miejscu pracy. Leymann zajął się badaniem tzw. trudnych pracowników, i zauważył, że nie byli oni takimi wcześniej. Na podstawie obserwacji stwierdził, iż zmiana postrzegania tych pracowników nie była uwarunkowana ich charakterem, ale strukturą organizacji i kultury pracy. W rezultacie swoich badań, Leymann użył terminu "mobbing" na określenie terroru psychicznego, stosowanego wobec wybranych pracowników instytucji gospodarczych.

Według Leymanna, mobbing to cały system psychospołecznych relacji w miejscu pracy, charakteryzujący się wrogim nastawieniem i nękaniem pracowników przez współpracowników lub przełożonych. Jego zdaniem zjawisko to jest skutkiem konfliktu, który z upływem czasu oraz z powodu braku przeciwdziałania nasila się i przybiera postać działania długotrwałego i systematycznie wymierzanego przeciwko jednej osobie. Według Leymanna, mobbing to terror psychologiczny.

Mobbing w miejscach pracy polega na wrogim i nieetycznym, systematycznie powtarzającym się zachowaniu, skierowanym wobec jednej lub kilku osób, na skutek, którego ofiary staja się bezradne i tracą możliwość obrony. Trwa to tak długo, jak długo trwają działania mobbingowe. Są to celowe, systematyczne, powtarzające się przez dłuższy czas, zachowania, naruszające godność osobistą pracownika. Mobbing zazwyczaj skutkuje: poniżeniem, ośmieszeniem, zaniżeniem samooceny, wyeliminowaniem albo odizolowaniem pracownika od współpracowników. Do cech charakterystycznych takich działań jest systematyczność (przynajmniej raz w tygodniu) oraz długotrwałość (przynajmniej pół roku). Rezultatem procesu nękania pracownika są psychosomatyczne i społeczne urazy występujące u ofiary.



Można wyróżnić kilka etapów mobbingu. Na początku są to negatywne sygnały ze strony otoczenia, szerzenie plotek i pomijanie pracownika w codziennym życiu firmy. Stopniowo działania mobbingowe zaczynają się nasilać i przyjmować coraz bardziej poważną formę. Do grupy dołącza się pracodawca - o ile wcześniej nie był zaangażowany. Pracownik zostaje często obwiniany o sprawy, za które nie jest odpowiedzialny, nie bierze się go pod uwagę przy realizacji systemów motywacyjnych. Często również zostaje on zaklasyfikowany jako np. kłamca, plotkarz, nadwrażliwiec. Ofiara zaczyna odczuwać dolegliwości psychosomatyczne, żyje w ciągłym stresie, spada odporność organizmu.

W końcowej fazie mobbingu ofiara traci zupełnie motywację, jest na granicy załamania psychicznego. Wiele osób w takiej sytuacji ma myśli samobójcze, część decyduje się na taki krok.

Rodzaje mobbingu

Leymann, a za nim literatura przedmiotu, dzielą zjawisko mobbingu na pięć kategorii, które są przedstawione w poniższej tabeli.

Tab.1 Typologie technik mobbingu według Heinza Leymanna


KATEGORIA I
Wpływ na procesy komunikacji
i na możliwości wyrażania poglądów


- ograniczenie możliwości wyrażania własnego zdania;
- permanentne przerywanie wypowiedzi;
- krytyka pracy i życia prywatnego;
- głośne upominanie, krzyczenie;
- werbalne groźby;
- pisemne groźby;
- przemoc przez telefon.


KATEGORIA II
Ataki na relacje społeczne


- nieformalne wprowadzenie zakazu rozmów z ofiarą;
- oczernianie za plecami;
- uniemożliwienie komunikacji z innymi;
- odizolowanie miejsca pracy;
- ofiara jest "niewidzialna".


KATEGORIA III
Ataki na reputację


- zlecanie zadań skrajnie różnych, niepowiązanych ze sobą;
- rozgłaszanie plotek i pomówień;
- wyśmiewanie;
- traktowanie ofiary jako niepoczytalnej;
- zmuszenie do badań psychiatrycznych;
- wyśmiewanie "choroby";
- przedrzeźnianie, np. sposobu chodzenia, głosu itp.;
- wyśmiewanie poglądów politycznych i religijnych;
- przesuwanie do prac obniżających samoocenę (za trudne lub za łatwe);
- kwestionowanie kompetencji;
- kwestionowanie decyzji;
- insynuacje seksualne;
- stosowanie obrażających przezwisk.


KATEGORIA IV
Pogarszanie warunków pracy i zamieszkania


- zmuszanie do wyczerpującej pracy;
- odsunięcie od odpowiedzialnych i złożonych zadań;
- zlecanie zadań niemających znaczenia;
- zlecanie zadań poniżej kwalifikacji;
- wyrządzanie krzywd mających wpływ na efekt finansowy;
- niszczenie dóbr materialnych w miejscu pracy i domu.


KATEGORIA V
Bezpośrednie ataki na zdrowie


- stosowanie pogróżek dotyczących przemocy fizycznej;
- stosowanie niegroźnych aktów agresji dla zastraszenia;
- nadużycia fizyczne;
- przemoc seksualna.




Autor: Ireneusz Ślęzak



 
następny artykuł »

Polityka cookies

Ten serwis internetowy wykorzystuje pliki cookies i inne podobne technologie. Ustawienia dotyczące cookies możesz zmienić w ustawieniach przeglądarki internetowej. Korzystając z serwisu bez zmiany ustawień dotyczących cookies wyrażasz zgodę na ich zapis lub wykorzystanie.

Politykę dotyczącą Cookies znajdziesz TUTAJ.

designed by www.madeyourweb.com